‘Nhiều kết quả nghiên cứu khoa học chưa gắn chặt với sản xuất và thị trường’

Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thông báo kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo, sau phiên họp thứ nhất năm 2026, ngày 12/3.

Sau một năm triển khai, Ban Chỉ đạo ghi nhận các nền tảng quan trọng cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được tạo lập. Trong đó, nhận thức của xã hội về vai trò của lĩnh vực có chuyển biến rõ nét. Nhiều chương trình, kế hoạch công tác với các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao năng suất lao động, hiệu lực quản trị và chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp, đã được triển khai.

Thể chế, cơ chế, chính sách cũng tiếp tục được quan tâm hoàn thiện. Nhiều nhiệm vụ về xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển hạ tầng số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ chiến lược và đào tạo nguồn nhân lực được đánh giá “đã được triển khai đồng bộ hơn so với giai đoạn trước”, đồng thời mô hình hợp tác giữa Nhà nước – doanh nghiệp – viện trường đã bước đầu hình thành, tạo tiền đề cho việc gắn kết nghiên cứu khoa học với sản xuất và thị trường.

Ngoài ra, sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước trong việc triển khai các nhiệm vụ của Nghị quyết 57 được ghi nhận “tích cực”.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư cho rằng “còn rất nhiều việc phải làm” so với yêu cầu đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới.

Trong đó, có những nhiệm vụ triển khai chậm tiến độ, cách thức tổ chức thực hiện ở một số nơi “dàn trải, theo phong trào, mang tính đối phó”, nhiều nhiệm vụ lớn chưa tạo được chuyển biến thực chất. Một số điểm nghẽn thể chế, hạ tầng, dữ liệu, thị trường công nghệ, nguồn nhân lực và tổ chức thực thi vẫn chưa được tháo gỡ căn bản.

“Đặc biệt, trong điều kiện thể chế đã có bước tháo gỡ quan trọng, nguồn lực bố trí đủ, nhưng nhiều kết quả nghiên cứu khoa học vẫn chưa gắn chặt với sản xuất và thị trường”, kết luận có đoạn.

Bên cạnh đó, nhiều nhiệm vụ được kiểm đếm hoàn thành, nhưng kết quả cuối cùng không sử dụng được; nhiều sáng kiến, ý tưởng đổi mới sáng tạo chưa được thương mại hóa; chuyển đổi số một số nơi dừng ở mức ứng dụng công nghệ trong quản lý hành chính, chưa thực sự trở thành động lực nâng cao năng suất và hiệu quả của nền kinh tế.

Theo Tổng Bí thư, thực tiễn này đặt ra yêu cầu thời gian tới cần chuyển mạnh hơn nữa từ “triển khai nhiệm vụ” sang “tạo ra kết quả thực chất, đo lường được”, từ cách làm “phân tán, dàn trải” sang “tập trung nguồn lực để giải quyết các bài toán lớn có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước”.

Nhắc lại phương châm của năm 2026 là “Hành động đột phá, lan tỏa kết quả”, ông cũng yêu cầu việc triển khai Nghị quyết 57 phải được thực hiện “quyết liệt hơn, bài bản hơn, chắc chắn hơn và hiệu quả hơn”. Mỗi nhiệm vụ phải gắn với kết quả cụ thể, mỗi chương trình phải giải quyết được những bài toán lớn của phát triển đất nước và mỗi cấp, mỗi ngành phải xác định rõ trách nhiệm của mình trong quá trình tổ chức thực hiện.

Từ vấn đề còn tồn tại, Ban Chỉ đạo yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và của nền kinh tế.

“Phát triển khoa học, công nghệ phải hướng mạnh vào việc giải quyết những bài toán thực tiễn của nền kinh tế, nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp”, kết luận nêu, đồng thời yêu cầu các đơn vị thúc đẩy ứng dụng các công nghệ mới, nhất là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa, công nghệ số và các công nghệ nền tảng vào các ngành sản xuất, dịch vụ và quản trị doanh nghiệp. Bộ, ngành, địa phương cũng được yêu cầu rà soát đánh giá các công nghệ đang sử dụng trên các lĩnh vực sản xuất để có biện pháp nâng cấp, chuyển đổi công nghệ, tạo ra năng suất lao động cao hơn, hiệu quả hơn.

“Việc triển khai phải có lộ trình rõ ràng và dự kiến nguồn lực đầu tư. Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát các tiêu chuẩn chất lượng bảo đảm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”, Tổng Bí thư cho biết.

Kết luận chỉ đạo cũng nhấn mạnh việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách để phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đặc biệt quan tâm ở khâu thực thi, và phải đưa thể chế thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Trong đó, các quy định liên quan đến cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cơ chế tài chính, cơ chế mua sắm công đối với sản phẩm công nghệ trong nước, cũng cần “khẩn trương ban hành”. Việc xây dựng thể chế được yêu cầu đảm bảo ba yêu cầu, gồm: phù hợp với thể chế chính trị, hệ thống pháp luật và thực tiễn quản lý của Việt Nam; khả thi trong triển khai; và hiệu quả đo lường được bằng kết quả cụ thể, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng, năng suất và đổi mới sáng tạo.

Ban Chỉ đạo yêu cầu tập trung tạo lập và hoàn thiện các hạ tầng nền tảng và triển khai các công nghệ chiến lược; bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu, thực thi quyền sở hữu trí tuệ, phòng, chống tội phạm, tiêu cực trên không gian mạng; tăng cường kỷ luật thực thi trong triển khai thực hiện.

“Yêu cầu đặt ra rất cấp bách, khối lượng công việc rất lớn. Chúng ta không chỉ dừng lại ở việc nhận diện vấn đề mà phải thực sự bắt tay vào tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo ra kết quả cụ thể, đo lường được, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng chung của quốc gia”, kết luận nêu.

Lưu Quý