Gò Cỏ, ngôi làng cổ ven biển ở phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi bắt đầu được chú ý từ năm 2017 khi các chuyên gia khảo sát khu vực để xây dựng hồ sơ Không gian văn hóa Sa Huỳnh trình UNESCO xem xét công nhận Di sản Văn hóa Thế giới.

Năm 2018, người dân được đưa đến Cù Lao Chàm học mô hình du lịch cộng đồng. Một năm sau, Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Gò Cỏ được thành lập, tạo nền tảng phát triển các dịch vụ du lịch do người địa phương vận hành. Ảnh: Phạm Linh

Làng rộng khoảng 100 ha, nép mình giữa đồi núi, đầm An Khê và biển Sa Huỳnh. Nơi đây có sự giao thoa ba lớp văn hóa lớn gồm Sa Huỳnh, Chăm Pa và Đại Việt; lưu giữ nhiều di sản quý như giếng đá, miếu, tường rào đá cổ, nền móng kiến trúc Chăm.

Năm 2020, Gò Cỏ được công nhận là sản phẩm du lịch cộng đồng đạt chuẩn OCOP 3 sao. Người làng bắt tay vào làm du lịch, từ mở lưu trú homestay đến trải nghiệm ẩm thực, biểu diễn văn hóa.

Dọc đường làng, du khách sẽ thấy những phiến đá cổ xếp tầng, cầu đá được cư dân làm từ 2.500-3.000 năm trước nhằm ngăn thú dữ, bảo vệ vườn hoặc làm mương thủy lợi, bờ kè giữ đất.

Trong ảnh là giếng nước cổ được làm bằng đá, có niên đại khoảng một nghìn năm, được cho xuất hiện từ thời Chăm Pa.

Bà Bùi Thị Vân, 70 tuổi (đội nón lá) một trong những người làm du lịch cộng đồng năng nổ nhất ở Gò Cỏ. Mỗi khi có khách ghé thăm, bà trở thành người kể chuyện, đưa họ khám phá di sản và đời sống của làng biển.

“Khi biết làng mình có nhiều giá trị như vậy, tôi đã già rồi”, bà Vân nói. Dù không biết chữ, bà vẫn tham gia các lớp tập huấn, học cách đón khách, thuyết minh và làm du lịch cộng đồng.

Bà Vân cũng là một trong số ít người ở Gò Cỏ còn duy trì nghề làm muối trên đá có lịch sử khoảng 2.000 năm ở Sa Huỳnh. Bãi đá làm muối nằm sát biển. Họ tận dụng những hốc đá tự nhiên ở vị trí cao, tránh sóng đánh, múc nước biển đổ đầy rồi phơi nắng khoảng 7 ngày để tăng độ mặn.

Người dân đắp bờ bằng đất sét trộn cát quanh các ô đá trũng, tạo thành những “ruộng muối” nhỏ, rồi múc từng gàu nước biển được “dang” nắng, đổ vào chờ kết tinh. Ảnh: Phạm Linh

Đến Gò Cỏ vào cuối tháng 6, Linh Huỳnh, 27 tuổi, sống tại TP HCM, ấn tượng về cảnh sắc lẫn sự mộc mạc của dân địa phương.

“Từ bữa cơm, cách chào hỏi đến sự đón tiếp của mọi người đều khiến mình có cảm giác như được về nhà”, Linh nói.

Chị Thu Thủy, thành viên Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Gò Cỏ, cho biết hiện làng chủ yếu quảng bá thông qua website và mạng xã hội nên lượng khách vẫn còn khiêm tốn, phần lớn đi theo nhóm hoặc được giới thiệu.

Du khách thường chọn chương trình trải nghiệm 2 ngày 1 đêm. Giá lưu trú tại các homestay dao động từ 100.000 đến 300.000 đồng đêm.